full screen background image

Events

21 September 2017 - October 5 & 6, 2017: ‘International Investment Law & the Law of Armed Conflict’ Colloquium on ‘International Inve ... +++ 21 September 2017 - 5 & 6 Οκτωβρίου 2017: International Investment Law & the Law of Armed Conflict 5 & 6 Οκτωβρίου 2017: ... +++ 29 April 2017 - Summer School on European Business Law, Corfu 2017, 24-28 Ιουλίου Το “Summer School” αποτε ... +++ 3 May 2016 - Εκδηλώσεις Τομέα Διεθνών Σπουδών – Κατεύθυνση Ι.Δ.Δ. ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Ο Καθηγ ... +++ 30 April 2016 - 9.5.2016: Ημερίδα – Το Πρόσωπο και η Οικογένεια στο Δίκαιο και την Κοινωνία   Το Ελληνικό Τμή ... +++ 30 March 2016 - 14th ICC Miami Conference on International Arbitration This conference provides an indispe ... +++

-Ειδήσεις ΙΔΔ

Published on November 28th, 2018 | by Anna Lagoudi

0

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΗΘΟΥΣ ΔΙΑΜΟΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ 2201/2003

Άννα Λαγούδη[1]

 

Εισαγωγικά  

Η συνήθης διαμονή του παιδιού καταλαμβάνει κεντρική θέση μεταξύ των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας που θεσπίζει ο κανονισμός (ΕΚ) 2201/2003[2] στον τομέα της γονικής μέριμνας. Σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 12 του κανονισμού, οι κανόνες αρμοδιότητας που θεσπίζονται περί γονικής μέριμνας επιλέγονται υπό το πρίσμα του συμφέροντος του παιδιού, ειδικότερα δε του κριτηρίου της εγγύτητας. Αυτό σημαίνει ότι, κατά πρώτο λόγο, θα πρέπει να είναι αρμόδια τα δικαστήρια του κράτους μέλους της συνήθους διαμονής του παιδιού, εκτός από ορισμένες περιπτώσεις μεταβολής της διαμονής του ή ύστερα από συμφωνία μεταξύ των δικαιούχων της γονικής μέριμνας. Τα δικαστήρια του κράτους μέλους της συνήθους διαμονής του παιδιού, ως εγγύτερα προς τις πραγματικές συνθήκες διαβίωσής του, ανάγονται στα πλέον κατάλληλα να αποφανθούν επί των ζητημάτων γονικής μέριμνας[3].

Έτσι, το άρθρο 8 του άνω κανονισμού, ακολουθώντας το πρότυπο της ΣΧάγης 1996[4], ανάγει τη συνήθη διαμονή του παιδιού σε γενικό δικαιοδοτικό σύνδεσμο. Ελλείψει ορισμού της έννοιας της συνήθους διαμονής του παιδιού στον κανονισμό και ρητής παραπομπής στο δίκαιο το κρατών μελών, το ΔΕΕ έχει επανειλημμένως κρίνει ότι πρόκειται για αυτόνομη έννοια του ενωσιακού δικαίου, η οποία πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με το πνεύμα και τους σκοπούς του κανονισμού, ιδίως δε τους συναγόμενους από την αιτιολογική σκέψη 12[5].

Επιπλέον, η έννοια της συνήθους διαμονής πρέπει να ερμηνεύεται ομοιόμορφα στο πλαίσιο του κανονισμού. Όπως έχει επισημάνει το ΔΕΕ, η ερμηνεία της έννοιας αυτής πρέπει να είναι κοινή στο πλαίσιο των επιμέρους δικαιοδοτικών βάσεων, αλλά και του άρθρου 11 § 1 του κανονισμού περί επιστροφής του παιδιού[6]. Μάλιστα, η έννοια της συνήθους διαμονής απηχεί κατ’ ουσίαν ζήτημα απτόμενο των πραγματικών περιστατικών[7] και προηγείται του προσδιορισμού των δικαιωμάτων επιμέλειας που ενδεχομένως έχουν προσβληθεί[8].

  1. Απαίτηση φυσικής παρουσίας του παιδιού

Το ΔΕΕ έχει κρίνει ότι ο προσδιορισμός της συνήθους διαμονής ενός παιδιού σε συγκεκριμένο κράτος μέλος προϋποθέτει αναγκαία, τουλάχιστον τη φυσική παρουσία του παιδιού στο οικείο κράτος μέλος[9]. Η παρουσία αυτή, μάλιστα, πρέπει να εμφανίζει μία σταθερότητα, ώστε να μπορεί να συναχθεί ότι δεν έχει προσωρινό ή ευκαιριακό χαρακτήρα[10]. Απαιτείται η ύπαρξη κάποιας διάρκειας, χωρίς να μπορεί να αποκλεισθεί ότι ένα παιδί αποκτά ενδεχομένως συνήθη διαμονή σε κάποιο κράτος μέλος αυτή την ίδια την ημέρα της άφιξής του, ανάλογα με τα πραγματικά στοιχεία της συγκεκριμένης περίπτωσης[11].

Προσφάτως, το ΔΕΕ υπογράμμισε την απαίτηση φυσικής παρουσίας του παιδιού, προκειμένου να θεμελιωθεί η συνήθης διαμονή αυτού σε ορισμένο κράτος μέλος. Τούτο, εξάλλου, συνάδει με το κριτήριο της εγγύτητας, το οποίο προκρίνει ο νομοθέτης της Ένωσης. Ειδικότερα, έκρινε ότι, σε περίπτωση κατά την οποία παιδί έχει γεννηθεί και έχει διαμείνει αδιαλείπτως με τη μητέρα του επί πλείονες μήνες, σύμφωνα με την κοινή βούληση των γονέων του, σε κράτος μέλος διαφορετικό εκείνου στο οποίο βρισκόταν ο τόπος συνήθους διαμονής των γονέων πριν από τη γέννησή του, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι, η αρχική πρόθεση των γονέων περί επιστροφής της μητέρας μαζί με το παιδί στο τελευταίο αυτό κράτος μέλος, συνεπάγεται ότι, το παιδί έχει στο συγκεκριμένο κράτος μέλος τη συνήθη διαμονή του[12]. Συνεπώς, ελλείψει φυσικής παρουσίας του παιδιού στο οικείο κράτος μέλος, αποκλείεται η συνεκτίμηση παραγόντων, όπως η πρόθεση του γονέα που ασκεί εν τοις πράγμασι την επιμέλεια του παιδιού, ή η ενδεχόμενη συνήθης διαμονή του ενός ή του άλλου γονέα στο εν λόγω κράτος μέλος, εις βάρος αντικειμενικών γεωγραφικών κριτηρίων. Ούτε, άλλωστε, περιστατικά όπως ο ενδεχόμενος καταναγκασμός που άσκησε ο πατέρας στη μητέρα, με συνέπεια να γεννήσει η μητέρα το παιδί τους σε τρίτο κράτος και να διαμένει έκτοτε εκεί με το παιδί και η προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων της μητέρας ή του παιδιού, μπορούν να ασκήσουν συναφώς επιρροή[13].

  1. Η ενσωμάτωση σε ορισμένο κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον

Σε αντίθεση με τον δικαιοδοτικό σύνδεσμο της ιθαγένειας και της κατοικίας, η συνήθης διαμονή συνιστά πραγματικό στοιχείο[14]. Από τη νομολογία του ΔΕΕ προκύπτει ότι η συνήθης διαμονή του παιδιού, κατά την έννοια του κανονισμού 2201/2003, αντιστοιχεί στον τόπο στον οποίο βρίσκεται, στην πράξη, το κέντρο της ζωής του. Εκτός της φυσικής παρουσίας του παιδιού εντός κράτους μέλους, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και άλλοι παράγοντες από τους οποίους να μπορεί να συναχθεί η σε κάποιο βαθμό ενσωμάτωση του παιδιού σε ένα κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον[15]. Τέτοιοι κρίσιμοι παράγοντες είναι ενδεικτικά, κατά τη νομολογία του ΔΕΚ, η διάρκεια, η κανονικότητα, οι συνθήκες και οι λόγοι της διαμονής επί του εδάφους κράτους μέλους και της μετοίκησης της οικογένειας στο εν λόγω κράτος, η ιθαγένεια του παιδιού, ο τόπος και οι συνθήκες φοίτησης, οι γλωσσικές γνώσεις, καθώς και οι οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις του παιδιού εντός του συγκεκριμένου κράτους[16].

Περαιτέρω, η ίδια η βούληση του παιδιού για διαμονή σε ορισμένο τόπο ενδέχεται να έχει βαρύνουσα σημασία ανάλογα με την ηλικία του και το βαθμό ωριμότητάς του[17]. Ειδικότερα, το περιβάλλον ενός παιδιού μικρής ηλικίας είναι κυρίως οικογενειακό περιβάλλον, που καθορίζεται από το πρόσωπο ή τα πρόσωπα με τα οποία ζει το παιδί και επιμελούνται της φροντίδας του. Στο πνεύμα αυτό, το ΔΕΕ έκρινε ότι, όταν πρόκειται για βρέφος που διαμένει με τη μητέρα του από διάστημα λίγων μόνον ημερών, σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος της συνήθους διαμονής του, προς το οποίο μετακινήθηκε, πρέπει να λαμβάνονται μεταξύ άλλων υπόψη, λόγω της ηλικίας του παιδιού, οι γεωγραφικές και οικογενειακές ρίζες της μητέρας, καθώς και οι οικογενειακές και κοινωνικές σχέσεις που διατηρεί η μητέρα και το παιδί στο ίδιο κράτος μέλος[18].

Ωστόσο, η γεωγραφική καταγωγή του γονέα που ασκεί, στην πράξη, την επιμέλεια του παιδιού και οι σχέσεις που το παιδί διατηρεί με την οικογένειά του στο κράτος μέλος καταγωγής του γονέα αυτού, δεν μπορούν να επισκιάσουν τον τόπο όπου αποδεδειγμένα βρίσκεται το κέντρο ζωής του παιδιού. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να συνεκτιμάται και η σχέση που το παιδί ενδεχομένως διατηρεί με τον έτερο γονέα. Όσον δε αφορά τους πολιτιστικούς δεσμούς ενός παιδιού με το κράτος μέλος καταγωγής των γονέων του, αληθεύει ότι οι δεσμοί αυτοί μπορούν να αναδείξουν την ύπαρξη ορισμένης εγγύτητας μεταξύ του παιδιού και του κράτους αυτού, που αντιστοιχεί, κατ’ ουσίαν, με τον δεσμό της ιθαγένειας. Δεν είναι, όμως, δυνατόν, για την ερμηνεία της έννοιας της συνήθους διαμονής του παιδιού να προσδίδεται βαρύνουσα σημασία στους δεσμούς αυτούς εις βάρος των αντικειμενικών γεωγραφικών εκτιμήσεων.

Επιπροσθέτως, η συνήθης διαμονή του παιδιού δεν μπορεί να συγχέεται με το ζήτημα ενδεχόμενης μελλοντικής μεταφοράς της συνήθους διαμονής του σε άλλο κράτος μέλος. Επομένως, από το γεγονός και μόνο ότι, ο γονέας που ασκεί πράγματι την επιμέλειά του έχει τη βούληση να εγκατασταθεί στο μέλλον στο κράτος μέλος καταγωγής του, δεν μπορεί να συναχθεί ότι το παιδί διαμένει ήδη εκεί κατά τον κρίσιμο χρόνο προσδιορισμού της συνήθους διαμονής του στο πλαίσιο του κανονισμού[19].

Επίλογος

Παρατηρείται ότι η έννοια της συνήθους διαμονής, που αποτελεί βασικό δικαιοδοτικό σύνδεσμο του κανονισμού 2201/2003, δεν είναι στατική, αλλά προσδιορίζεται κάθε φορά ενόψει των συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών της εκάστοτε υπόθεσης. Ειδικά,  ο προσδιορισμός της συνήθους διαμονής του παιδιού, λόγω ακριβώς της εξάρτησης που το τελευταίο εμφανίζει από τα πρόσωπα που ασκούν τη γονική του μέριμνα, είναι συχνά ιδιαιτέρως δυσχερής και απαιτεί ποικίλες σταθμίσεις και αξιολογήσεις. Τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να προσεγγίζουν την έννοια της συνήθους διαμονής του παιδιού υπό το φως της νομολογίας του ΔΕΕ, με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού και το κριτήριο της εγγύτητας.

[1] Δικηγόρος, ΜΔΕ Διεθνών Σπουδών Νομικής Σχολής ΑΠΘ

[2] Κανονισμός (ΕΚ) 2201/2003, ΕΕ L 338/1.

[3] Φουντεδάκη Κ., Οι υποθέσεις γονικής μέριμνας στο νέο κανονισμό (ΕΚ) 2201/2003 για τη διεθνή δικαιοδοσία, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας, 2004, σ. 67-68.

[4] Άρθρο 5 Σύμβασης Χάγης της 19ης Οκτωβρίου 1996 για τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση, την εκτέλεση και τη συνεργασία ως προς τη γονική ευθύνη και τα μέτρα προστασίας των παιδιών, η οποία κυρώθηκε από την Ελλάδα με το N. 4020/2011 (ΦΕΚ Α’ 217/30.09.2011).

[5] ΔΕΚ 02.04.2009, C-523/07, A, Συλλογή 2009 I-02805, σκέψεις 31, 34-35, ΔΕΕ 22.12.2010, C-497/10 PPU, Mercredi, Συλλογή 2010 I-14309, σκέψεις 44-46.

[6] ΔΕΕ 09.10.2014, C-376/14 PPU, C, EU:C:2014:2268, σκέψη 54.

[7] ΔΕΕ 10.04.2018, C‑85/18 PPU, CV, ECLI:EU:C:2018:220, σκέψη 49.

[8] ΔΕΕ 08.06.2017, C-111/17 PPU, OL, EU:C:2017:436, σκέψεις 51,53.

[9] ΔΕΕ 15.02.2017, , C‑499/15, W και V, EU:C:2017:118, σκέψη 61.

[10] Αρβανιτάκης/Βασιλακάκης(-Κράνης), ΕρμΕΚ (1)-ΚανΒρ ΙΙα, 2016, άρθρ. 8 αριθ. 5.

[11] ΜονΠρΘεσ 13063/2015, ΝΟΜΟΣ, ΜονΠρΑθ 713/2015, ΕφΑΔ 2015.905 = ΝοΒ 2015.1745, ΜονΠρΚαβ 24/2009, Αρμ 2009.566, με σημείωση Α.Ε.Τ.

[12] Απόφαση OL, ό.π.

[13] ΔΕΕ 17.10.2018, C‑393/18 PPU, UD, ECLI:EU:C:2018:835, σκέψεις 62 και 70.

[14] Τσούκα Χ. (-Κανελλοπούλου), Οικογενειακό διεθνές δίκαιο, 2016, σ. 306.

[15] Γιαννόπουλος Π., Διεθνής δικαιοδοσία και εφαρμοστέο δίκαιο κατά τον Κανονισμό 2201/2003 και τη Σύμβαση της Χάγης του 1996 για θέματα γονικής μέριμνας και προστασίας των ανηλίκων. Σημεία επαφής και απόκλισης σε: ΕΝΟΒΕ, Το διαζύγιο και οι συνέπειές του στις οικογενειακές έννομες σχέσεις. Ζητήματα ουσιαστικού και Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου, 2016, σελ. 130.

[16] Σκέψεις 37-39 προαναφερθείσας απόφασης Α.

[17]Ταμαμίδης Α., Διεθνής δικαιοδοσία σε υποθέσεις γονικής μέριμνας κατά τον κανονισμό (ΕΚ) 2201/2003, 2004, σ. 84.

[18] Σκέψεις 53-56 απόφασης Mercredi, ό.π.

[19] ΔΕΕ 28.06.2018, C-512/17, HR, ECLI:EU:C:2018:513, σκέψεις 48 επ.





About the Author


Back to Top ↑